THAI WOODCARVING

ประเภทของการแกะสลักไม้

ปัจจุบันงานแกะสลักไม้ที่บ้านหลุกซึ่งทำด้วยมือ มีอยู่ 3 ประเภท ดังนี้
1. การแกะสลักเป็นสัตว์ชนิดต่าง ๆ ทั้งสัตว์เลี้ยงและสัตว์ป่า โยส่วนใหญ่จะเป็นสัตว์ 4 เท้า ตัวอย่างเช่น ช้าง ม้า กระทิง เป็นต้น

2. การแกะสลักไม้ เป็นพืชและดอกไม้ เช่น กล้วยไม้ และดอกไม้ชนิดต่าง ๆ

3. การแกะสลักเป็นของใช้ และของประดับบ้าน เช่น ขันน้ำ พานรอง พาย รถมอเตอร์ไซด์ หัวอินเดียนแดง เป็นต้น

ขั้นตอนการแกะสลัก

การแกะสลักไม้ของชาวบ้านหลุก มีขั้นตอนโดยสรุปดังนี้

1. เลือกไม้ฉำฉา (จามจุรี) ซึ่งมีอายุตั้งแต่ 20 ปีขึ้น นำมาตัดเป็นท่อนตามขนาดที่ต้องการ
2. วาดรูปสัตว์ ดอกไม้ หรือของใช้ที่ต้องการแกะสลักลงบนท่อนไม้
3. ใช้เลื่อย มีด และสิ่ว ถากเพื่อขึ้นรูปตามแบบที่วาดไว้
4. นำชิ้นงานที่ขึ้นรูปแล้วไปเข้าเตาอบประมาณ 3-5 วัน เพื่อให้ไม้แห้ง

5. นำชิ้นงานที่อบแล้วมาขัดด้วยกระดาษทรายให้ผิวเรียบ
6. ใช้สีฝุ่นทากระพี้ไม้ให้เป็นสีเดียวกันกับเนื้อไม้

7. ทาสีชิ้นงานด้วยสี Emulsion ตามต้องการแล้วทิ้งไว้ให้แห้ง
8. ลงWax ที่ชิ้นงานให้ทั่วและขัดตกแต่งอีกเล็กน้อย

โดย ดนัย ศรีประเสริฐ
 

การแกะสลักไม้บ้านหลุก

มีผู้เล่าให้ ฟังว่านายจันดี แก้วชุ่ม ซึ่งเป็นชาวบ้านนาป้อ อำเภอเมือง จังหวัดลำปางได้มาแต่งงานมีครอบครัวอยู่ที่บ้านหลุก ตำบลนาครัว อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง ด้วยพื้นฐานของบรรพบุรุษที่เป็นช่าง (สล่า) อยู่แล้วได้ไปพบเห็นการแกะสลักไม้ ช้าง ม้า ขายที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย นายจันดีจึงได้ซื้อมาแล้วลองทำดู ปรากฏว่าสามารถทำได้เหทือนของที่ซื้อมา เพื่อนบ้านจึงเล่าขานกันไปทั่วหมู่บ้าน ต่อมามีพ่อค้าคนกลางที่ค้าขายเสื้อผ้าพื้นเมืองที่กรุงเทพได้มาเห็นและได้ขอ ซื้อช้าง ม้า ที่นายจันดีไม้แกะสลักไปขายที่กรุงเทพฯ ปรากฏว่าขายดี จึงได้สั่งให้แกะสลักไม้ มากขึ้นเรื่อย ๆ
ต่อมาเพื่อนบ้าน 3-4 คน ได้ขอให้ นายจันดี ช่วยสอนแกะสลักไม้ให้ ด้วยจิตใจที่โอบอ้อมอารีของนายจันดีที่มีอยู่เดิม จึงได้ทำการสอนการแกะสลักไม้ให้เพื่อนบ้านเหล่านั้นโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย และยังช่วยเหลือเรื่องตลาดให้ด้วย ศิษย์รุ่นแรก ได้นำความรู้ไปสอนลูกหลานบ้านหลุก ปัจจุบันหมู่บ้านหลุกเป็นหมู่บ้านที่มีชื่อเสียงในด้านการแกะสลักไม้ของ อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง การแกะสลักไม้ของบ้านหลุกจัดเป็นอุตสาหกรรมในครัวเรือนโดยทุกคนในครอบครัวจะ ช่วยกันทำโดยมีการแบ่งหน้าที่กันนับเป็นสิ่งที่รัฐบาลควรให้การสนับสนุนและ อนุรักษ์ให้เป็นของดีคู่เมืองลำปางต่อไป จากผลงานการแกะสลักไม้ที่บ้านหลุกและความสามารถในการถ่ายทอดความรู้ด้านการ แกะสลักไม้ของนายจันดี ทำให้นายจันดีได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถให้ ไปสอนแกะสลักที่ศูนย์ศิลปาชีพที่บางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา นอกจากนั้นยังได้เคยสาธิตการแกะสลักไม้ในงานฤดูหนาวและงานกาชาดจังหวัดลำปาง และมีนิตยสารหลายฉบับได้นำเรื่องการแกะสลักไม้ของนายจันดีไปลง เช่น นิตยสาร Life and Decor ปัจจุบันบ้านหลุกเป็นแหล่งศึกษาค้นคว้าที่สำคัญของจังหวัดลำปางด้านการ แกะสลักไม้ ให้กับนักศึกษาของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ วิทยาลัยโยนกและสถาบันราชภัฏลำปาง รวมทั้งผู้สนในทั่วไป

โดย ดนัย ศรีประเสริฐ

ถ้าวิเคราะห์ตรงไปตรงมาบ้านหลุก อดีตเป็นหมู่บ้านเดียวปัจจุบันมี 3 หมู่บ้านของตำบลนาครัว วัฒนธรรมแต่ละกลุ่มไม่เหมือนกันการประกอบอาชีพของครัว เรือนก็แตกต่างกันออกไป การรวมกลุ่มจึงเป็นไปได้ยากในงานด้านแกะสลักของชุมชนมีจุดกำหนิดมาจากวัด เพราะว่าในอดีตมีเจ้าอาวาสองค์หนึ่งชื่อหลวงปู่คำปัน ท่านเป็นพระนักพัฒนามีชื่อเสียงในด้านสิ่งปลูกสร้าง เอาที่มองเห็นใกล้ตัวคนบ้านหลุกคือ สะพานข้ามน้ำจาง พระอุโบสถ วิหาร ศาสนสถานต่างๆในวัด เป็นแหล่งจุดประกายให้คนรอบๆ บริเวณวัดมารวมตัวกันศึกษาเรียนรู้ศิลปวัฒนธรรมของชุมชนเพื่อช่วยกันสรร สร้างสิ่งต่างๆ ตามหลักพระพุทธศาสนาเป็นการเริ่มต้น ดังนั้นการแกะสลักไม้ที่เราเห็นในปัจจุบันเริ่มที่ชุมชนรอบๆวัดนั้นเอง ซึ่งคนยุคนั้นได้ล้มหายตายจากหมดแล้วมาถึงปัจจุบันก็มีแต่รุ่นลูกรุ่นหลาน ศิลปที่ออกมาก็มีลักษณะสมัยนิยมกระจายออกมาโดยการขยายครัวเรือนและนำ ภูมิปัญญานี้ขยายออกไปด้วย สิ่งที่จะปลุกชีวิตทำให้อาชีพการแกะสลักไม้บ้านหลุกคงอยู่และจะให้เป็นที่ รู้จักในวงกว้าง ถ้าจะให้ยั่นยืนจริงๆโดยไม่สุกเอาเผากินแล้วควรวิเคราะห์เชื่อมโยงตั้งแต่ เศรษฐกิจ การเมือง การปกครอง วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อมของชุมชน รวมถึงการสร้างมาตรฐานขั้นพื้นฐานของสินค้าประเภทนั้นๆก่อนเพราะมีความ เลื่อมล้ำอยู่มากและควรมีงบประมาณในการฟื้นฟูอาชีพนี้ให้มากและตรงเป้าหมาย

by comments คนในชุมชนบ้านหลุก

ผลิตภัณฑ์ ไม้แกะสลัก บ้านหลุก

ปลุกชีวิต…แกะสลักไม้บ้านหลุก ศิลปแห่งภูมิปัญญาชาวลำปาง

เมื่อกล่าวถึง หมู่บ้านแกะสลักไม้ ที่สืบทอดวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นแล้ว ประชาชนในจังหวัดลำปางทุกคนต้องนึกถึงบ้านหลุก ต.นาครัวอ.แม่ทะ จังหวัดลำปาง แต่หากเป็นประชาชนในต่างจังหวัด หรือต่างประเทศต้องนึกถึงบ้านถวาย อ.หางดง จ.เชียงใหม่ ทั้งที่สินค้าที่จำหน่ายที่บ้านถวายนั้น ที่เกิดจากการรังสรรค์วัฒนธรรมประเพณี ภูมิปัญญาและจินตนาการของชาวบ้านหลุกที่ไปสร้างความร่ำรวยให้กับชาวจังหวัด เชียงใหม่ หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งได้ว่าเป็นการสร้างเสริมรายได้ให้จังหวัดเชียงใหม่มี สภาพเศรษฐกิจที่ดี ในขณะที่บ้านหลุกนั้น กลับไม่ได้ยกฐานะทางเศรษฐกิจให้ดีขึ้นเท่าที่ควร สินค้าขายไม่ได้ และราคาไม่ดี รวมถึงสินค้าที่เกิดจากภูมิปัญญาท้องถิ่นถูกผู้ขายนำไปจดทะเบียนลิขสิทธิ์

นาย ทักษิณ อัครวิชัย ผู้อำนวยการกองแผนและงบประมาณ องค์การบริหารส่วนจังหวัด(อบจ.)ลำปาง กล่าวว่า จากปัญหาดังกล่าว อบจ.ลำปาง สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอแม่ทะ และธนาคารกรุงไทย จำกัด สาขาอำเภอแม่ทะ จึงได้ร่วมมือผนึกกำลังเพื่อจัดประชุมเวทีสาธารณะในหัวข้อเรื่องศูนย์แกะ สลักไม้บ้านหลุกขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อให้ประชาชนบ้านหลุก และผู้เข้าร่วมงานได้ระดมสมอง และรวมพลังกันในการวิเคราะห์ปัญหา พร้อมทั้งเสนอแนวทางแก้ไข รวมถึงเพื่อให้เกิดการเชื่อมโยงการแกะสลักไม้กับศิลปวัฒนธรรมภูมิปัญญาท้อง ถิ่นของจังหวัดลำปางในแขนงอื่นๆ ตลอดจนเพื่อเป็นการจัดองค์ความรู้ และฐานข้อมูล ซึ่งจะทำให้เกิดแผนแม่บทของศูนย์แกะสลักไม้บ้านหลุก

ด้านนายศักดิ์ชัย จ.ผลิต นายอำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง กล่าวว่า จะเห็นได้ว่าการแกะสลักไม้ของชาวบ้านหลุก ซึ่งจำหน่ายออกสู่ท้องตลาด และเป็นสินค้า 1 ตำบล 1 ผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นชื่ออย่างหนึ่ง กำลังประสบปัญหา ประชาชนส่วนใหญ่ไม่รู้จักบ้านหลุก ต.นาครัว อ.แม่ทะ ดังเช่นในอดีตที่ผ่านมา แต่รู้จักบ้านถวาย อ.หางดง จ.เชียงใหม่ ทำอย่างไร ที่จะทำให้ศูนย์แกะสลักไม้บ้านหลุกเป็นที่รู้จักของประชาชนทั้งชาวไทยและ ต่างประเทศ ทำอย่างไรที่จะทำให้เกิดการสร้างสรรค์ระหว่างศิลปวัฒนธรรมภูมิปัญหาท้องถิ่น แขนงอื่นๆ ที่มีอยู่ในจังหวัดลำปางกับการแกะสลักไม้ ทำอย่างไรที่จะอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญหาการแกะสลักไม้ไว้ให้อยู่กับ ชาวบ้านหลุกต่อไป ทำอย่างไรที่จะทำให้การเดินทางเพื่อมาเยี่ยมชมศิลปะการแกะสลักไม้บ้านหลุก ประสบความสำเร็จและทำอย่างไรที่จะทำการเสนอปัญหาและแนวทางในการแก้ไขปัญหา ไม่อยู่ในแผ่นกระดาษเพียงอย่างเดียว และนำมาใช้งานได้จริง และสุดท้ายคือจะทำอย่างไรที่จะทำให้เกิดแผนแม่บทศูนย์แกะสลักไม้บ้านหลุกที่ สามารถขับเคลื่อนไปได้

ดังนั้น นับเป็นผลดีที่มีการประชุมเวทีสาธารณะ เพื่อรวมพลังและระดมสติปัญญาต่าง ๆ ในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์ระหว่างกัน ซึ่งจะทำให้เกิดองค์ความรู้ใหม่ๆ ที่จะพัฒนา และยกระดับศูนย์แกะสลักไม้บ้านหลุก ให้มีศักยภาพที่สามารถแข่งขันได้ และสร้างให้เกิดภาวะเศรษฐกิจที่ดีให้กับชาวบ้านในบ้านหลุก ต.นาครัว อ.แม่ทะ ต่อไป

สำหรับในการจัดเวทีสาธารณะครั้งนี้ จัดขึ้นบริเวณลานค้าชุมชนวัดบ้านหลุก ต.นาครัว อ.แม่ทะ โดยได้มีการสรุปข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับกลุ่มอุตสาหกรรมแกะสลักบ้านหลุก ซึ่งได้ชี้จุดอ่อน หรือปัญหาที่เผชิญ รวมถึงสิ่งที่ประสบ เพื่อจะหาแนวทางแก้ไขทั้งหมด 9 เรื่อง

อย่างไรก็ตามในส่วนของท้องถิ่นเองได้มีการตั้งโครงการเพื่อพัฒนาศูนย์ หัตถศิลป์บ้านหลุกลำปางขึ้น โดยหัตถกรรมพื้นบ้านงานช่างฝีมือแกะสลักไม้บ้านหลุก ต.นาครัว อ.แม่ทะ จังหวัดลำปาง เป็นวิชาชีพช่างที่ได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน ตราบปัจจุบันด้วยอุปสรรคปัญหาด้านวัตถุดิบอันแก่ไม้ที่เริ่มจะขาดแคลนหาได้ ยากขึ้น แถมมีราคาแพง ช่างฝีมือรุ่นใหม่ๆ ไม่ค่อยเข้ามาสู่วงงานสืบทอดวิชาชีพช่างแกะสลัก รายได้ที่เป็นอยู่ปัจจุบัน อาจไม่จูงใจ ด้วยผลงานการผลิตในพื้นที่ส่วนใหญ่ถูกปลูกฝังให้ดำเนินการเป็นเพียงลักษณะ งานต้นน้ำ และมักจะถูกผู้ซื้อพื้นที่ตลาดอื่นนำไปขัดเกลาตกแต่งปลายน้ำแล้วนำไปจำหน่าย ได้ในราคาที่สูงกว่าเป็นทบเท่าทวีคูณ

ในแนวทางแก้ไข จำเป็นต้องจัดวางระบบการผลิตเชิงวิชาการในรูปแบบใหม่โดยสร้างกลุ่มทายาทร้าน ค้าผู้ผลิต และจำหน่ายไม้แกะสลัก มาพัฒนาสืบทอดต่อยอดธุรกิจไปยังงานฝีมืออื่นๆ เช่น งานปั้น งานหล่อ งานพิมพ์ ซึ่งได้แก่งานปูนปั้น เช่น รูปหล่อเทพี หรือเทพโรมันประดับตกแต่งสวน งานหล่อแบบศาลพระภูมิ งานปั้น ขึ้นแบบพิมพ์ดิน ผลิตเป็นเครื่องใช้ เครื่องประดับตกแต่งเซรามิค งานพิมพ์งานหล่อเรซิน หล่อเทียนขี้ผึ้ง หรือมวลสารผสมอื่น โดยสามารถเชื่อมโยงกับกลุ่มฝีมือช่างเกะสลักมาพัฒนาดำเนินการต่อยอดเนื้อหา งานให้กว้างไพศาล พร้อมเจาะในเชิงลึกละเอียดแต่ละระดับสาขาต่อๆ ไป ไม่สิ้นสุด

โดยส่วนหนึ่งเพื่อให้ยังคงประคองรักษาตลาดงานฝีมือเดิม อันเป็นรายได้หลักในการดำเนินการจำเป็นต้องคงปริมาณเนื้อหางานตลาดฝีมือดัง กล่าวไว้ มิให้เกิดผลกระทบต่อการดำรงชีพของกลุ่มการผลิตวิชาชีพดังกล่าว อันได้แก่การพัฒนาฝีมือเพิ่มความละเอียดสวยงามของแต่ละชิ้นงานให้สามารถ เพิ่มพูนค่าราคาจำหน่าย ได้ตรงกับความต้องการของตลาดระดับบนอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งต่อไปในอนาคตเชื่อว่างานฝีมือช่างต่างๆ จะค่อยๆ ปรับตัวผลิตชิ้นงานให้เป็นไปตามความต้องการของตลาดเชิงคุณภาพที่เน้นความ ละเอียด ประณีตยิ่งๆ ขึ้นไปกว่าที่เป็นอยู่

ทั้งนี้เมื่องานถูกยกระดับด้านพัฒนาการเชิงแข่งขันจนสามารถขับเคลื่อนได้ อย่างเป็นรูปธรรม ช่องทางโอกาสในการขยายเครือข่ายงานจำเป็นต้องเชื่อมโยงพัฒนาการต่อไปยังงาน หล่อ งานพิมพ์ งานปั้น อื่นๆ ให้ไพศาลไปตามศักยภาพความพร้อมในแต่ละภาคส่วนของบรรดาพี่น้องชุมชนบ้านหลุก เพื่อให้สามารถรองรับได้ทันกับตลาดงานการผลิตอื่นๆ ในปัจจุบัน

ดังนั้นจึงเห็นสมควรเชื่อมโยงกับเครือข่ายผู้นำตลาดงานสำคัญต่างๆ ในพื้นที่อื่นโดยเฉพาะช่างฝีมืองานแกะสลักที่ละเอียดสวยงามยิ่งขึ้น ควรเข้ารับการถ่ายทอดแนะนำจากเจ้าของสถานที่บ้านร้อยอันพันอย่าง ของ อาจารย์ชรวย ณ สุนทร ตั้งอยู่บนถนนสายหางดงสันป่าตองจังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งมีแสดงทั้งสินค้างานเครื่องปั้นดินเผาจากกลุ่มการผลิตเกาะเกล็ด จังหวัดประทุมธานี

สำหรับงานปั้น งานหล่อ งานพิมพ์อื่น สมควรเชื่อมโยงกับธุรกิจผู้ผลิตงานปูนปั้น เช่น ร้านอัศวศิลป์ ของ นายปฐมพงษ์ มั่นธนะกิจ และงานเซรามิค ของนายสุริยะพงษ์ ศรีอิ่นแก้ว ซึ่งเป็นตัวแทนธุรกิจการผลิตภายในอำเภอแม่ทะด้วยกัน หรืออาจเชื่อมโยงกับกลุ่มการผลิตที่สำคัญอื่นๆ ของจังหวัด หรือพื้นที่ใกล้เคียงอื่นๆ มาเรียนรู้ถ่ายทอดให้แก่กันตามศักยภาพ

source : siamrath.co.th